BISIBIS

Balak, Inigmat, Sugilanon, ug Inigat sa Bisdak (BISIBIS).

Wednesday, June 21, 2006

Tigi sa Balak ug Sugilanon: Apil Ta Bay!

Ang Gawad Komisyon 2006 usa ka tigi sa pormal nga pagsulat nga gipasiugdahan sa Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) nunot sa pagsaulog sa Buwan ng Wikang Pambansa (Agosto 1-30, 2006). Ang Gawad Komisyon alang ning tuiga langkoban gihapon sa naandang Gawad Komisyon sa Sanaysay-Gantimpala ng Collantes nga bukas lamang sa pinulongang Filipino.

Gawas niini, sa labing unang higayon, magpahigayon usab og linain nga tigi alang sa mosunod nga pinulongang pangrehiyon: (1) Sugboanong Binisaya, ug (2) Iloko.

Ang tigi sa pangrehiyong pinulongan alang lamang sa Balak (Poetry) ug Mubong Sugilanon (Short story). Apan sa mosunod nga katuigan, palapdan ang ginsakpan sa tigi sa uban pang pinulongang rehiyonal ug lokal.

MGA LAGDA:

1. Bukas ang tigi sa tanang magsusulat gawas lamang sa mga kawani sa KWF lakip ang ilang mga kabanay.

2. Para sa Gantimpalang Collantes nga bukas lamang sa pinulongang Filipino, ang mga kanhi mananaog sa Una ug Ikaduhang Ganti sa magkasumpot nga tuig makaapil lamang paglabay sa duha (2) ka tuig.

3. Ang salmot kinahanglang orihinal ug dili hinubad gikan sa laing pinulongan, wala pa makadaog sa bisan diing tigi, ug wala pa mapatik sa bisan unsang basahon.

4. Ang mga salmot dili butangan og timailhan bisan ngalan. Naay linaing pormang makuha sa buhatan o ma-download gikan sa http://wika.pbwiki.com/ para sa ngalan, adres ug uban pang impormasyon. Ang naasoyng porma, human kapil-api, kinahanglang panotaryohan.

5. Ang tema alang sa gumalaysay sa Filipino mao: "Ang buwan ng wikang pambansa ay buwan ng mga wika sa Pilipinas" o bisan unsang tema nga nagtuki sa dibersidad pangpinulongan ug pangkultura sa Pilipinas.

6. Gawasnon ang tema sa tigi sa Balak ug Mubong Sugilanon alang sa pinulongang Sinugboanong Binisaya ug Iloko.

7. Ang katas-on: Alang sa Gumalaysay, 20 hangtod sa 30 ka pahina. Alang sa Balak, usa ka hugpong nga langkoban sa 7 hangtod sa 10 ka balak. Alang sa Mubong Sugilanon, 10 hangtod sa 20 ka pahina. Ang mga salmot kinahanglan kompyuterisado (Font: 12-Arial) o kaha makinilyado sa duha ka lab-ang (double-spaced) sa 8 ½ x 11 nga bond paper ug adunay margin nga usa ka pulgada sa upat ka kilid.

8. Sa mga salmot nga kompyuterisado, kinahanglan nga maglakip og upat ka hard copy ug usa ka electronic file sa matag salmot. Sa makinilyadong salmot, upat ka malinis nga kopya ang gikinahanglan.

9. Usa (1) lamang ka salmot sa matag kategoriya ang mahimong isumiter sa matag entrante.

10. Mga ganti sa matag kategoriya:Unang Ganti Php 15,000.00 + tropeyo. Ikaduhang Ganti Php 10,000.00 + plake. Ikatulong Ganti Php 8,000.00 + plake. Tulo ka Pinasidunggan Php 2,000.00 + sertipiko. Ang tanang sumasalmot niining tigia makadawat og Pamatuod sa Pagsalmot atol sa adlaw sa pagsumiter sa iyang salmot sa buhatan sa KWF.

11. Ang desisyon sa mga maghuhukom ing pinal ug di na malubag. Ang tanang mananaog nga salmot panag-iyahon sa KWF ug katungod na niini ang pagpapatik nga walay madawat nga royalty ang tagsulat.

12. Ang pagpanawat sa salmot hangtod lamang sa Hulyo 28, 2006, alas 5 sa hapon. Kon pinaagi sa koreyo o kaha courier services ang pagpadala, kinahanglan nga aduna kiniy tatak sa postal service sa naasoyng petsa o kaha sa mas sayo niini. Kon pinaagi sa email, iapil isip attachment (sa format nga MS word document) ang (1) salmot, ug (2) pinil-apang porma gikan sa KWF.Ipadala ang mga salmot sa:Gawad Komisyon 2006Komisyon sa Wikang FilipinoG/F Watson Bldg., 1610 JP Laurel St.,Malacañang Palace Complex, San Miguel, Manila.Tel. No. 7363832/ email ad: mailto:gawad_kwf@yahoo.com

Monday, March 27, 2006

PANUDLO ni Macario Tiu

BALIK SA BALANGAY

(Papel alang sa Tinuig nga Komperensiya sa Philippine PEN, Siyudad sa Dumaguete, Nobiyembre 30-Disyembre 1, 2001. Tema sa Pundok: "Pagsulat isip Arte sa Pagpalingkawas")

Ang labing importanteng leksyon nga akong natun-an gikan sa literatura sa mga Lumad mao kini: Walay haw-ang o distansiya tali sa tigsugilon o magbabalak ug ang tigpaminaw. Dili lamang kay ang tigsugilon/magbabalak ug ang tigmaninaw nag-inatubangay, kondili, ug kini ang mas importanteng hinungdan, naggamit sila og parehong pinulongan, ang ilang kaugalingon pinulongan, nga naglangkob sa ilang kultura, tinuhoan, tradisyon, mitos ug leyenda, ug kasaysayan isip balangay, isip katawhan.

Busa hingpit silang magkasinabot. Ang tigsugilon/magbabalak ug ang tigpaminaw nagbaton og parehong panlantaw-sa-kalibotan (worldview). Usa ra sila ka balangay o komunidad. Ug tin-aw ang tumong sa arte sa literatura: silbihan ang balangay. Ang tanang mitos, epiko, leyenda, awit, sugilanon ug uban pang mga artistikong kamugnaan nagtabang sa pagtibuok sa balangay ug paghiusa sa balangay.Ang tigsugilon o magbabalak nagagamit og mga simbolo, imahen, ug alusyon nga nailhan sa balangay. Unsa kadtong wala mailhan iyang himoong suud sa tagibalangay. Unsa kadtong langyaw iyang himoong lumadnon, iyang himoong kaugalingon. Kay ang Lumad nga tigsugilon o magbabalak interesado nga masabtan, dili aron kalibgan. Mao kini ang akong gitawag nga pagbinalangay (communitization) o pagpasuod (familiarization). Sa paghimo og metapora, ang magbabalak motandi og usa ka butang ngadto sa lain pang butang nga suod usab sa balangay. Busa naay bag-ong mamugna apan mailhan ra usab sa balangay.

Apan kini dili kinaiya lamang sa literatura sa mga Lumad o sa mga primitibong literatura. Tinuod kini sa tanang dominante, makagagahom, mayoriya, ug modernong literatura.Hinoon, adunay mga modernong magsusulat o magbabalak nga posibleng dili masabtan sa ilang kaugalinong balangay. Nauso man ugod kaniadto nga ang mga magsusulat ug mga magbabalak mosulat alang sa ilang isigkamagsusulat o isigkamagbabalak. Unya ilang ipakita kon unsa sila kahawod pinaagi sa pagkatag og mga dili mailhang alusyon kondili ba mga lunlong langyawng pulong o pamulong diha sa ilang sinulat. Ang resulta, dili sila masabtan sa mayoriya sa sakop sa ilang balangay. Sa akong pagtuo gamay ra ni sila, kaysa maoy kinadaghanan sa mga magsusulat.

Ang kadaghanan sa mga magsusulat, bisan sila nagaeksperimento, gusto gyod nga mas sayon silang masabtan kaysa lisod o dili masabtan. Gusto nilang makig-estorya sa ilang balangay ug mosilbi sa ilang balangay.Ug sentro niini nga isyu mao ang paggamit sa lengguwahe. Kon mosugilon ang Lumad sa iyang estorya, gamiton niya ang iyang Lumad nga pinulongan. Kon mosugilon ang Ingles sa iyang estorya, gamiton niya ang Ingles. Mao usab ang French, mao usab ang Hapon. Niining puntoha, klaro kanila ang ilang tagsa-tagsa ka balangay. Ug mao kanay nakapahingangha kanako. Ang gitawag nga atrasadong Lumad ug ang sopistikadong French adunay panagsama: Gigamit nila ang ilang kaugalingong pinulongan sa ilang literatura.

Apan alang kanatong mga Pilipino, ang pinulongan nagpadayon nga tunokon ug mabahinong isyu.Kinsa ang imong balangay? Importante kini nga pangutana kay ang imong tubag maoy mogiya sa direksiyon sa imong kinabuhi sa literatura.

Kinsa ang akong balangay? Kinsa kaninyo ang nakasabot sa ako karon samtang ako nagasulti? Kamo ang akong balangay.

Ang nagkabahin nga kinaiya sa atong panagtigom karon nagsalamin lamang sa akong gitawag nga pataas-ubos o pinatindog nga sosyal nga pagkasiak (vertical social split) sa atong katilingban. Kini mga geososyal nga liki nga nasubay segun sa linyang etnobanay (ethnokinship) ug ispisipikong yutangpinuy-anan (homeland). Usa kita ka nasud nga dunay daghang dakbalangay (community). Naay dakong dakbalangay, gamay nga dakbalangay. Ang Ilocano. Ang Tagalog. Ang Manobo. Matag usa kanato usa ka balangay. Dayag na lang, kutob nga kita dili magkasinabot, kita managkalahing balangay.

Nagkahigayon lamang nga ang mga Katsila napandol diri sa mga isla ug gipailalom kita ubos sa usa ka kolonyal nga administrasyon nga walay pagtagad sa mga dagko ug gagmay nga kasina ug panagsangkaay sa nagkadaiyang dakbalangay. Dihang mipuli ang mga Amerkano, ilang gilig-on ang kolonyal nga gambalay diin kita karon napailalom isip usa ka nasud. Wala na ang mga Amerkano, apan maingon ba nato nga kita hingpit nang dili-kolonya (decolonized)?

Tungod kay kita dili usa ka katawhan, dili kita magkasinabot, (bisag nagpuyo sa usa ka nasud nga gitawag Pilipinas) ang atong mga lider sa politika ug kultura nagpamugos nga ipaslak sa atong mga ulo ang mga kolonyal nga lengguwahe aron kuno kita magkahiusa. Sa kadugayan nahimong dominante ang English kay kini ang gihimong himan sa pagtudlo sa sistema sa edukasyong kolonyal, usa ka palisiyang kolonyal nga padayong gisunod ug wala gihagit, o kon gihagit man, wala pa mapukan.

Sa akong tan-aw ang padayong paggamit sa English adunay negatibong resulta; ang labing masulob-ong resulta mao ang pagkamugna sa usa pa ka balangay nga nahimulag sa uban pang nitibong balangay. Ako kining gitawag nga pinahigdang pagkasiak (horizontal split) sa atong katilingban, nga nagpagrabe sa pagkabungkag sa atong nasud.

Ang tumong sa atong mga lider mao ang pag-umol kanato ngadto sa usa ka balangay nga mosulti og English, ug masuhito sa pamaagi sa panghunahunang Kasadpanon). Gisagop nato sa tibuok ang langyaw nga panlantaw-sa-kalibotan, ug nahimuot kita nga mogamit og mga day-ong simbolo ug imahen. Atong gipapha ang atong kaugalingong kailhanan kon (identity), ug gisilotan pa gani nato ang atong kaugalingon kon mosulti sa atong kaugalingong pinulongan. Mabangis natong gihimulag ang atong kinabuhi sa balay ug kinabuhi sa eskuylahan. Kay gipakaulaw nato ang atong kaugalingong pinulongan, gikaulaw na usab nato ang atong kaugalingon, gikaulaw ang atong panlantaw-sa- kalibotan. Daghan kanato gusto nga mahimong Amerkano, British, Hapon man gani. Dili Sugbuanon, dili Ilocano, dili Manobo. Dili gani Pilipino.

Human sa 100 ka tuig diin naghari ang langyaw nga panlantaw-sa- kalibotan ug pinulongan sa atong nasud, atong nakita nga dili kitang tanan na-usab. Ang balangay nga gilarawan as atong mga lider nahimong anomalya. Gamay ra kaayo sa atong populasyon ang nabag-o, ug kini nagtibuok og bag-ong balangay kansang mga sakop ang hamili sa nasud nga mosulti-sa-English ug mosulat-sa-English.Kining bag-ong balangay hingpit nga nahimulag gikan sa ilang orihinal nga balangay.Ako kining gitawag nga pinahigdang pagkasiak sa atong katilingban, kay kining mga edukadong tigsultig English ug tigsulat sa English mga hamiling tawo nga dili na makamaong makig-estorya sa ilang tagsa-tagsa ka dakbalangay.

Ang edukadong hamili dominante ug inpluwensiyal pero huyang gihapon kay pipila lamang sila. Wala silay base. Wala silay lawas. Wala silay masa. Hinulaman lamang ang ilang panlantaw-sa- kalibotan ug pinulongan. Ug tungod kay gikan sila sa nagkalain-laing orihinal nga balangay dili sila magkahiusa, o kon magkahiusa man, gabok ang ilang panaghiusa kay gitagod-tagod sa mga wala-masulbad nga kasina ug sangkaanay sa etnobanay, dagko ug gagmay.

Sa laing bahin, ang orihinal nga balangay nga ilang gitalikdan nawala usab. Anaa kanila ang panlantaw-sa-kalibotan, ang kultura, ang lawas, ang masa, kalag ug kaalam sa kadugo - pero walay lider nga mogamit sa ilang kaalam aron sila moasdang.

Aduna kitay ulo nga walay lawas. Ug aduna kitay lawas nga walay ulo.Mao kana nga kita subad-subaron sa mas kusgan nga mga langyawng etnobanay kinsa maoy nagpamugos sa ilang pinulongan ug panlantaw-sa-kalibotan .Kinsa maoy nagkontrolar kanato. Kinsa maoy nagpahimulos kanato.Busa kita usa ka huyang nga nasud, gidumalag huyang nga estado.

Subay sa maong konteksto, ang hagit alang sa mga edukadong hamili, ilabi na sa mga hamili sa literatura, mao ang pagbalik ngadto sa balangay. Ngadto sa ilang tagsa-tagsa ka balangay. Sa akong pagtuoo, ang pagbalik ngadto sa balangay mao ang unang buhat sa pagpalingkaws nga angay himoon sa hamili sa literatura sa atong nasud. Kinahanglang ipalingkawas nato ang atong kaugalingon gikan sa langyaw nga panlantaw-sa-kalibotan ug pinulongan ug mobalik kita sa panlantaw-sa-kalibotan ug pinulongan sa atong balangay.

Lisod baya ni buhaton. Ilabi na kay naanad na ta sa English. Si Chinua Achebe, usa ka Nigerian nga nagtimbang-timbang usab sa maong suliran, napugos gihapon sa paggamit sa English. Ang iyang gipangatarungan ang "dili masaway nga lohika sa iyang pagkasayon (unassailable logic of its convenience.)"Apan kon patental ta kanunay sa kasayon sa English, unsay mahitabo sa atong isigkabalangay? Sa atong nasud? Dili ba magpabilin nga ang hamili naay ulo apan walay lawas? Samtang ang masa, naay lawas, apan walay ulo?

Panahon na aron kita mosulat og mga sugilanon, balak, nobela, drama nga ipunting sa atong kaugalingong balangay. Panahon na nga kita mosulat sa atong kaugalingong pinulongan. Ang tigpaminaw sa atong balangay minilyon. Abton nato sila. Makiglambigit ta kanila kay mao kana ang atong kagikan.

Dinha pa lamang nga ang pagsulat mahimong arte sa pagpalingkawas kay giambitan ug nasabtan sa tibuok balangay.Atong itaod pagbalik ang ulo ug ang lawas sa atong balangay. Ato unang sulbaron ang pinahigdang siak. Human niana, sulbaron nato ang pinatindog nga siak nga ibase sa respeto ug pagsaulog sa mga nagkalain-laing panlantaw-sa-kalibotan ug pinulongan nga iya sa Pilipinas.

Mokat-on kita sa mga lumad ug sa mga makagagahom ug modernong magsusulat nga naggamit sa ilang kaugalingong panlantaw-sa- kalibotan ug pinulongan.

Wednesday, March 08, 2006

BALAK ni Jennebeth Loro


PREGNANCY TEST KIT

Sirad-i ang pultahan
ug ayaw kalimti ang sample sa ihi
nga daan nang gisulod sa garapa
andama ang dropper
ug bukha pag-ayo ang mata

ug dinhi magsugod
sa pagtawag, una ni
San Miguel Arkanghel
ug sa tanan nga mga angheles,
sirapines, santos, martir

sugdan og usa pud ka litanya,
“Lord, duha ka puwang linya
ipahilayo lang intawn.”

Balik-balika ka baynte
basin mausab pa
kon unsa’y napatik na.

Mao na ni ron
kay kadto bitawng’ kita nag-gerger
ang imo mang ngalan
ang akong gisangpit.

__________________________________
Napatik sa unang gula sa BISIBIS (Marso 2005
)

BALAK ni Maria Victoria Beltran

PANAHON

Sugilon pa sa akong Papa
adunay suba nga abtik pa sa kilat.
Puno sa bulawan ug sa lumot
nga bugnaw sa palad ug lapalapa
sa mga batang nagdula.

Matud pa sa akong Papa
adunay suba nga ang tingog
daw awit sa langgam
nga nibatog sa mga bato
nga nagpuyo sa atong kalasangan.

Asoy pa sa akong papa adunay
suba diin ang mga isda. Nagsayaw
duyog sa pagbundak sa ulan
ug dahunog sa ngislit nga hangin.
Usa ka higayon akong gipangutana

si Papa. Asa na man diay
ang iyang suba nga tabonon?
Matud pa niya ambot lang kaha
kay ang tinuod ang nawala
ang iya ra mang pagkabata.

__________________________________
Napatik sa unang gula sa BISIBIS (Marso 2005)

BALAK ni Jovanna Crista Duhaylungsod


USA KA BUNTOG ILALOM SA TAKDOL NA BULAN

Nagpaninghawak ang bulan
samtang nagtan-aw
sa akong lawas
na gakiyod-kiyod
daplin sa dalan.

Apan wala ako
natandog
sa unsa mang pagdasig
na buot niya
na akong masinati.

O bulan,
hayag ka man karong taknaa
ug lingin
sa imong pagkatakdol,

dili ka makapakaon
ining akong lawas
na gigutom.

_____________________________
Napatik sa unang gula sa BISIBIS (2005)

BALAK ni Oliver Flores



PAGPAKABUHI

Gikan dinhi may dalan akong gisubay
Wala ko na kinahanglana ang iwag.
Unsa’y kapuslanan sa akong mga mata
Nga dili makakita sa kahayag
Bisan sa kangitngit sa kagabhion?
May kasingkasing usab kaong nagpitik
Sama sa taknaan nga duna’y tumong.
Ang akong mga tiil mainampingon mata’g lakang
Makapiang gud kon madakin-as sa danglog nga agianan.
Igo-igong kalipay husto na kanako
Dili ko gusto sa nanagdaling mga tunob sa Colon
Naggukod sa kinislap sa bulawan.
Mas gusto ko pa paminawon ang gilaylay
Sa buang sa kadalanan.
Lagmit taas ang akong latason
Mahimo usab nga mubo lang
Depende.
Hinuon, may sanggot nga dili kapugngang moabot
Kana bang supak ka apan mouyon lang.
May dulaan o butang nga mahimong maako?
Dili man gud ako ang tag-iya kanako!

_________________________________
Napatik sa unag gula sa BISIBIS (Marso 2005)

SUGILANON ni Josua Cabrera


SESYON

(3rd Prize, 2005 Don Carlos Palanca Memorial Awards for Cebuano Fiction)

Ang lawas sa usa ka babaye.

Mao kini ang hulagway nga nagsige og patim-aw sa handurawan ni Noli. Way adlaw nga di siya magpakli-pakli sa iyang sketch pad sulod sa iyang studio nga iya ra sad nga kwarto. Napuno na ang iyang sketch pad sa mga hubo nga dibuho sa usa kababaye. Bisan sa nagtuyok nga aso gikan sa iyang sigarilyo nga migabon sa iyang nawong, tungod sa kabaga sa badlis sa iyang lapis, klaro lang gihapon ang mga kurba sa iyang modelo. Nakatingsi si Noli nagtan-aw sa iyang mga dibuho. Iyang nahinumdaman ang iyang kasinatian uban sa maong babaye samtang sila nagdrowing sesyon.

“Unsa to’y imong ngalan?”

“Lilian.”

“Robert akong ngalan.” Igo lang mitando si Lilian. Nagpanglingiw ang nawong. Di katutok ni Noli.
Niining tungora, balik kang Noli, nag-inusara siya sa iyang lawak, nilutaw ug nitabon og hinayhinay ang buhi ug hubong lawas ni Lilian sa drowing ni Noli diha sa sketch pad. Nagpadayon ang iyang paghanduraw.

“Paspasi ha,”matud ni Lilian dungan sa pakbukhad sa iyang tualya nga gitapis sa iyang lawas.
Natulala kadali si Noli nga nagtan-aw sa porma ni Lilian. Nakatulon siya sa iyang kaugalingong laway. Kalit lang pud siyang nakatawa dihang iyang nakita ang Mickey mouse nga tatoo babaw sa pusod ni Lilian.

“Cute, no?” Nikatawa si Lilian nga nagtan-aw sa iyang pusod.

“Tangtanga kuno nang imong relo, bi. Medyo sagabal da.”

“Daghana sad nimo’g arte, uy. Mao na lang ni nabilin sa akong lawas imo pa gyung ipakuha.“Hmmm...kadali.”

“Takilid gamay, gamay lang, atubang sa suga.”

“Ngano man, bati ko’g nawong?”

“Paghilom diha.” Nitingsi si Noli, “Itakilid gamay imong nawong. Ok kana, yes, perfect, ayaw’g lihok.”

“Paspasi ha, hawoy baya.”

Maayong moposing si Lilian, tanang angolo, proporsyon ug postura sa iyang lawas nga gihangop sa mga anino ug ang gamay’ng kahayag sa iyang palibot, kopya kaayo ni Noli. Wala’y pilok-pilok si Noli nga nagsunod sa dagan sa mga anino nga gasubay sa mga kana-kanal sa liog ni Lilian paubos sa walog sa nagkurbang dughan padailos patalikod hangtud sa iyang nag-ukdong sampot. Sa kahuyang sa nawong ni Lilian ug sa kisdap sa iyang kalimutaw, molutaw ang iyang pagkasiya, ug dili lang tuyuon ni Noli nga maporma niya ang mga detalye nga nahiluna sa lawas ni Lilian ngadto sa usa ka sugilanon nga puno sa mga misteryo ug tanghaga. Nganong sakit paminawon ang iyang katawa? Kuha kaayo ni Noli ang kangitngit nga nagtabon sa mga tilimad-on sa ngilit-ngilit nga bahin ug ang kanawkanaw sa iyang lawas nga sa kahayag gihatagan og kahulogan ug utlanan. Buhi kaayong tan-awon ang iyang bayhon bisan og medyo wiris-wiris lang pagkabuhat. Paspas pa sa orasan ang kamot si Noli. Gani, mga singko minutos lang maporma na niya ang iyang gidibuho ug sa usa lang kagabii hapit niya mapuno iyang bag-ong sketch pad. Mitan-aw si Noli sa iyang relo. Mga alas dos na sa kadlawon, nahuman ilang sesyon.

“Medyo taas-taas ta’g agi ron, dah. Ok, pahuway sa.”

“Hahay, at last nahuman ra jud. Binhura baya sa akong paa.”Nibarug si Lilian dayo’g punit sa tualya diha sa katre ug gitapis sa iyang lawas.

Niduol si Lilian ni Noli nga nagtiwas sa iyang katapusan nga drowing.

“Hala, nindot lagi. Ako na?”

“Suma, ikaw ba. Ganahan ka? tagaan tika’g usa.”

“Sige ba.”

“Ako sa lang ning pilian, ugma na lang, ha.” Gisira ni Noli ang sketch pad dayon butang sa lamesa. “Tan-awa, o!”

Gidunol ni Noli ang sketch pad ngadto kang Lilian. Hinay niyang gipakli ang matag pahina sa sketch ug naugbok ang iyang panan-aw sa mga drowing ni Noli. Sa likod ni Lilian, nag-apong si Noli, nag-aninaw sa nag-amag niyang abaga.

“Nindota nimo modrowing, no. Tudloi ko ani, bi.”

“Sige ba, sunod nimong ari, tagaan tika’g sketch pad ug lapis. Ako na
sa’y imong drowingon nga maghubo.” Nitingsi si Noli.

“Yaks, Bitaw, no. Kaluod baya nimo.”

Gidunolan niya si Lilian og lima ka gatos.

“Pag-ilis na. Kadali, diay gatos o, pang-snacks.”

“Salamat, ha.” Nagdali-dali og ilis si Lilian dayo’g halok sa aping ni Noli ug padulong na unta ng molakaw.

“Yuna, nakapanihapon na ba ka?”

“Mana, pamahaw, wala pa.” Nitingsi si Lilian.

“Uhm, naa ba baya koy giluto nga humba gabii, daghan pa to.”

“Imo kong pakan-on og humba?!”

“Ngano, di ka ganahan og humba?”

“Haha, kayasa nimo, kalami ana. Lami pa na’s lansyaw nga tibuok!”

“Hehe...na, naog ta, may ta’g wa pa mapan-os tong bahaw, da.” Nagdungan sila’g naog sa hagdanan ug nidritso sa kusina.

“Asa diay imong asawa?”

“Nge, simbako ka! Minyo na diay ko tan-awon?”

“Ikaw ra usa diri?”

“Naa man ko’y kauban diri. Nanguli pa’s probinsiya.”

“Bakla ka?”

“Pesti na ni, lips-tolipon ta nuon ka ron.” Tubag ni Noli samtang nag-abli sa takob sa rice cooker.

“Aw, ok pa. Wa pa mapan-os.”

“Wa lagi ko nimo kayata?”

“Ang-ang, di man na akong tuyo nimo.”

“Wa ka utgi?” Nikatawa si Lilian nga nagtabon sa iyang baba.

“Buang, unsa’y wa... lingkod diha kay tingali’g lansiaong tibuok imong makaon karon, dili humba.” Tubag ni Noli human niya’g tak-an sa kalderong gisudlan sa humba.
Huma’g init ni Noli sa humba, iya dayon kining gisukad, gibutang sa lamesa diin si Lilian naghulat nga linkod, nanghuy-ab. Gikuha ni Noli ang rice cooker ug gibutang sa lamesa.

“Kadali, kuha sa ko’g suka. Kaon na lang diha. Ganahan ka’g kape? ”

“Sure. Wa man kaha na’y lumay?” Nikatawa si Lilian.

“Hala ka, taga-Siquijor baya ko.”

“Bitaw?”

“Tan-awa akong mata, di ba mosiga.”

“Nagshabu tingali ka?”

“Ikaw tingali.” Gibutang ni Noli ang platito nga naay suka sa lamesa. Iya kining gibutanga’g sili.

“Mosili ba ka?”

“Ganahan ko’g halang. Bisa’g unsa pa na kahalang, sukol ko. Sud-anon man gani nako nang sili kon wa’y sud-an.”

“Ha, sili sud-anon? Sus, di ka hangan! Kasakit ana sa almuranas.” Tubag ni Noli samtang nagtan-aw ni Lilian nga nagpusa sa napulo ka sili sa iyang sawsawan.

“Wa man sad ko’y almuranas, kaluoy sa diyos. Kaw, gialmuranas ka no?”

“Asin, asin, asin! simbako ka. Oh, dia imong kape, napaitan ra tingali na nako, da. Dungagi la’g asukar.”

“Wa man mi asukara’y sa amo. Naanad na siguro ko noh, kay di man ko paitan. Among kape kay kana ganing sinangag nga mais. Ambot katilaw ba ka ana. Parisan dayon ug pandesal. Sulbad na. Usahay puto.”

“Mao ba? Wa pa lagi ko katilaw ana. May sad na, dah. Himoi kuno ko ana.”

“O ba. gamay pa ko, gitudloan kong tatay ana. sayon ra baya. sangagon ra gud hangtud maitom. Palit la’g mais nga ginaling, mga usa ka kilo. Mga numero katorse, payts na. Sunod semana na lang. Tudloi sad ko’g drowing, ha?” Tubag niya samtang napuno iyang baba sa kan-on. Paspas iyang kamot nihakop sa humba gikan sa plato padung sa iyang baba. Pinasalay iyang pikas tiil sa lingkuranan.

“Lagi, Lami ang akong humba, no?”

“Oh, yes. Nagkape ra lagi ka. Wa lagi ka nikaon. Imo ra man kong apungan... mura man ka’g akong tatay sa una.”

“Wa pa man ko gutma. Di man sad ko tigpamahawan... unya, asa na man imong tatay ron?”

“Namatay kay gihayblad. Hingaon ma’g humba.”

“Day, tinuod ka?”

“Hehehe, kuan... bitaw, napriso bitaw ako tatay. Nakapatay... kabit ni nanay. Imo nang pinting?”

Misiga ang mata ni Noli dayong duko, nagkuraw-kuraw sa iyang kape. Mibalik siya’g tan-aw ni Lilian.

“O, ako na, ako na tanan.” Gilibot og tan-aw ni Noli ang palibot.

“Atik-atik man ka, uy. Ingon ka Robert imo ngalan. Noli man lagi na’y pirma diha.”

“Bitaw... kuan bitaw ako ngalan, Noli.”

“Hehehe, atik man ka. Ah, sakpan.”

“Asa na man imong nanay?”

“Hoy, mura lagi ka’g nawong ni Kris Aquino.”

“Naunsa ka diha, ngano gung tawong niabot kang Kris Aquino?”

“Tsismoso, hehehe.” Nihungit si Lilian ug nangumbitay ang mga mumho sa iyang suwang.

“Lagpasa sad nimo’g utok, uy. Hoy, mura man ka’g wa’y buot mokaon, uy.”

“Kay bata pa bitaw ko. Tag-ana pila’y akong edad.”

“Kwarenta, aw... singkwenta?” Nipahiyom si Noli.

“Ikaw tingali, nawong nimo, ay tiguwang? Dyisesays pa ko, no.”

“Bataa pa gud diay nimo. Mao diay wala pa ka’y buot.”

“Hutdon ko ning humba, ha?” Nikatawa si Lilian nga puno’g kan-on ang baba.

“Hutda, naa pa’y daghan sa kaldero. Dugang lang niya.”Igo lang gitan-aw ni Noli si Lilian, nagtingsi.

Nilakaw si Noli padulong sa TV rack. Namili siya og disc. Nikuha siya’g usa ka CD dayo’g butang sa iyang VCD player. Taud-taud, nitukar ang kanta ni Norah Jones, Come away with me. Nibalik sa lamesa si Noli nga mura’g nag-ballet. Iyang gipasaka iyang mga kamot ug gipiko-piko ang pikas tiil. Pataas-paubos pataas paubos. Giwara-giwara niya iyang duha kamot. Pina-igwad ang sampot. Pinayam-id ang iyang nawong. Mikapa-kapa siya’g hinay.
“Hehehe... bakla man jud tingali ka, uy. Wa ka’y disco diha, mag-otso-otso ta.?”
“Shhhh...” gibutang ni Noli iyang tudlo sa baba ni Lilian. “Mana ka’g kaon?”
Nitando si Lilian ug mikatawa. Gipunit ni Noli ang kamot ni Lilian diha sa lamesa ug gidapit pagsayaw.

“Hoy, nagmantika pa akong kamot.”

Apan wa manumbaling si Noli. Nilingo-lingo si Lilian ug nikatawa og kusog. Namowa ang nawong. Gibitad ni Noli si Lilian. Mao nga napugos og nibarog si Lilian. Gibutang ni Noli ang mga bukton ni Lilian sa iyang abaga ug ang iyang mga kamot sa hawak ni Lilian. Nahilum si Lilian nga nagtutok sa nawong ni Noli nga nagpiyong-piyong nunot sa garay sa honi. nagtapot ang ilang mga lawas. Nipiyong si Lilian ug gisandig niya iyang aping sa dughan ni Noli. Nahiusa tan-awon ang ilang mga lawas kay ang naanino nilang bayhon nga naghiwid-hiwid uyon sa honi wala na’y igo gintang aron ang kahayag gikan sa bintana sa sala makabuwag nila. Wala na nila mabantayi ang tuyok sa orasan. Nahuman na lang ang laing kanta ni Norah Jones ug misunod ang lain kanta, wala’y bukto ang ilang pagsayaw-sayaw. Maayong pagkahiuyon ang duha ka lawas sa usa ka ritmo nga ilang sawhan. Hangtud nga wala lang nila alinggati nga nana sila duol sa may pultahan. Gigakos ni Noli si Lilian og hugot. Iyang gipaduol iyang nawong sa liog Lilian ug hinayhinay niyang giginhawa ang alimyon niini. Nibawos og gakos og hugot si Lilian.

“Good nayt.” Matud ni Nilo human iyang gihagkan ang liog ni Lilian.

“Gud nayt sa imong mata, buntag na, uy! tubag ni Lilian dalang panghiwi.

“Aw, o diay diay, no.”

Nibuhi si Nilo, nikatawa. Ang honi nagpadayon pa, nakigdyuwet sa mga tuktugaok sa mga manok.

“Sige na uy, babay na.” Giablihan ni Lilian ang pultahan ug misulod ang suwaw nga kahayag sa adlaw. “Babay. Kuan diay...Nol, Joy bitaw ako ngalan dili Lilian.” Nikatawa siya dayon milakaw.
Mihanap ang panagway ni Joy. Miginhawa’g lawom si Noli human sa iyang paghanduraw sa maong babaye. Nagdungaw siya sa iyang sketch pad. Niining gabhiona wa gibati og gatulogon si Noli. Ala una na lang sa kadlawon, naghukas nga nag-hay-ad siya sa iyang higdaanan. Iyang walang kamot nagbitay ngadto sa salog nga nagkupot sa sketch pad. Iyang mga mata nagtutok sa kisame nga walay pagpamilok samtang iyang tuong bukton nahiluna sa iyang agtang nagkupot sa naupos niyang sigarilyo. Ang mga katsa nga nakwadro (ang uban napintalan na ug uban wala pa) nagkatag sa iyang lawak. Mga papel nga gipalid-palid sa eletric fan, mga pintal, mga karton ug mga karsones ug t-shirt nagpasad sa salog.

Kalit siyang mitimbakuwas, ginunod ang upos sa lamesa ug gilabay sa basurahan. Iyang gipalong ang bentilador. Dali siyang nag-ilis, miatubang sa samin, minaog gikan sa iyang lawak ug migawas sa iyang giabangan nga balay nga nahimutang sa kasingkasing sa Kamagayan. Kusog ang linagubo sa iyang dughan.

Milakaw siya padulong didto sa may barbekyuhan duol sa hi-way diin sa atbang adunay bangku nga maoy kanunay lingkod-lingkoran nila Joy ug iyang mga kauban samtang magpaabot og mga kustomer. Dinhi niya unang naila-ila si Joy, adto pang niaging semana kay bag-o pa man si Joy niabot gikan sa Butuan. Iyang giabangan si Joy isip usa ka modelo alang sa iyang pagtuon kabahin sa porma sa lawas sa tawo.

Miduol si Noli sa daut nga lalake, nagkiyugpos nga nagbarug-barog duol sa poste sa may eskina. Nilingi ang lalake kaniya ug ningisi. Miamag iyang nawong samtang gibubuan sa kahayag gikan sa yellow nga suga sa poste diha sa iyang tapad.

“George, unsa’y ayo?”

Niyango ang lalake kang Noli. Nagputi og T-shit ug nag-shorts og maong.

“Mingaw man bay, ikaw diha, unsa’y kalaki?”

“Lingawa sad sa akong na-take-out atong unang gabii, bay George.”

“Aw, si Joy.”

“Lami no. Unya kumbati jud?”

“Naa si Joy, George?”

“Wala man lagi, Nol, wa man mauli sukad pa gahapon. Gitaban tingali to, Nol. Gidungog man tong naka-uyab og hapon unya gilive-in. Pili lang og lain diha, naay mas gwapa pang Joy, Nol.”
“Mao ba. Sige lang bay, naa lang ta ko’y importanteng tuyo niya. Salamat, ha.” Nagdali og uli si Noli.

Pagka-ugma sa buntag, mga alas dyes pasado, nangitom ang aybags ni Noli. Kalkag ang buhok nga nigawas sa iyang ibangan nga balay. Nagshorts og brown nga may bulsa sa kilid. Iyang nawong murag gikumot sa kahayag sa adlaw dihang nitabok siya sa atbang nga tindahan.

“Nang, naa mo’y Nescafe?”

“Pila kabuok dong?”

“Usa lang nang.”

“Kadali Nol, ha.”

Samtang naghulat si Noli sa tindira nga nagkuha sa iyang gipalit, iyang nasiplatan si Nong Berting sa iyang wala, naglingkod og banku nga nagbasa og Superbalita. Mao na lay nitabo sa iyang panan-aw, sa atubangang pahina sa pamantalaan ang hulagway sa usa ka gipanamastamasan ug nagbuy-od nga lawas. Napuno og bun-og ug samad. Di na mahitsura ang dagway. Nikusog ang hinagubhub sa iyang dughan. Nisiga ang mata ni Noli.

Lawas sa usa ka babaye.

___________________________________________
Napatik sa unang gula sa basahong BISIBIS (Marso 2005)

BALAK ni Gerard Pareja

BUWAD

Unom na ka buwang wa mi magkita
Maong sa kahinagop buot dayon akong mogakos
Apan mi atras siya mi-ingo'g

Ayaw ko'g hikapa kay baho kong buwad

Gi-inat ko ang akong liog paingon kaniya
Ug ako siyang gihingos ug giingnag, sagdi lang
Di man kaha ko mangaskaro nimo

Dili nako, amaw, apan basin sa buwad

Akong gikuptan iyang bukton ug gihinay
Ko siyag bira paingon sa balde para manghinaw
Apan milugnot kinig mi-ingo'g

Ayaw diha, naa akong amo ga sugba'g buwad

Ug didto tuod unahan sa gabagang uling
May gapauraray nga ga ingkib og pusit, maong
Gipangutana ko siyag nakigsao ba siya niini

Ngyega no! Papalita siya'g iyang buwad!

Kay wa akoy angay ipanghupaw, wa ako'y angay
Ibagulbol, mihangad na lang ako sa buwan,
Mipaak sa ngabil ug ga-imagine og parat.

__________________________________
Napatik sa unang gula sa BISIBIS (Marso 2005)

Unsa nang BISIBIS?

Balak, Inigmat, Sugilanon, ug Inigat sa Bisdak (BISIBIS)

PASIUNA SA UNANG GULA SA BASAHON
(Marso 2005)

Pananglit, usa ka tanaman ang Bisayang buhilaman. Ug tutoki ang naglagiting nga udtong tutok sa mga kinaadman ug mga mugna sa bag-ong siglo: makasuwaw, makalingla, makalingaw ug makahaylo.

Apan, ay, dili baya ikalilong--- ug ayaw kalimti--- nga sa sinugdan mao ang pulong. Kini mao’y liso sa kahimatngon sa kaugalingong kinaiyahan, nahimong ugat sa paghanduraw ug pagpadayag. Ug gikan dinhi ang atong katitikan--- pinaagi sa lumad natong mga magsusulat--- natikad.

Kini padayon natong pabuswakon, ug atong palapdon ang wanang niini samtang nagkagamay ang kalibutan ug nagkaalingugngog. Aron di ta mabungog, atong mugnaon ang lasang sa atong kaugalingong tingog. Padayong lunhaw ug malungtaron. Dinhi kita, ugma damlag, magpahiluna ug magpalandong tadlas sa kausaban sa panahon.

Sa kasamtangan, ania ang buhagay sa mga bag-ong tubo. Tabunok nga yuta. Tuboran sa katam-is.

Ug kining mga wisik sa damgo ug kahiamgo, kining lusok ug badlis sa kahayag, atong ibisibis.


- MICHAEL U. OBENIETA

Sunday, March 05, 2006

Unang BANTAWAN SA BATHALAD

USA KA PAGSAULOG pinaagi sa pagdahunog sa mga balak ug pagpakundat sa mga mamugnaong mga Bisdak. Gipahigayun sa Bathalad (Bathalan-ong Halad sa Dagang), usa ka kapunongan sa mga magsusulat sa Sugbu matag unang Miyerkules sa buwan, ug gibuligan sa Kahayag Cafe (sa silong sa Coaco Bldg., M.J. Cuenco Ave., Mabolo).

Gipahigayun ang unang Bantawan sa Bathalad niadtong ika-3 sa Agusto, 2005.

Myke U. Obenieta, pamuno sa Bathalad 2005-06

Lamberto Ceballos

Corazon Almerino

Jeremiah Bondoc

Ronald Villavelez

Greg Fernandez

Dr. Rey Caturza Dr. Angel PesirlaErnesto Lariosa

Josua Cabrera


Gerard Pareja, ug ang mga naminaw

(Mga hulagway gikan sa kamera ni ANA ESCALANTE NERI ug KHALIL DE PIO)

Tradisyon sa Tagay, Tagay sa Tradisyon


(Or, the spirit of the glass and its impact on the evolution of a Cebuano poetic tradition)

Paper presented by MICHAEL U. OBENIETA in the National Conference for Young Writers and the Literary Traditions at Bohol Tropics, Tagbilaran City, 27-30 January 2000, sponsored by the National Commission for the Culture and the Arts (NCCA)

The Irish Connection

Something about the literature of Ireland makes me wish to be reincarnated as an Irish in my next lifetime. There’s this sense of co-existing with the written Irish lives which, I must clarify, is not as trenchant as when I get vicarious with the other literatures which I can savor only at a certain remove. The human condition is universal, I know, but the realm of reality rendered to me by Irish authors is something I can view from my window. Blame it on the Irish coffee I was sipping, I suppose.

There’s a certain epiphany in the experience of reading James Joyce, Christy Brown or the brothers McCourt that gives me an eerie feeling of living within the book’s covers, where the temperament of the characters and the characteristics of the milieu sort of cue in an extension of my own existence.

I can swear that Jim Sheridan’s critically-acclaimed film, My Left Foot— one of my all-time favorites— featured characters from my own neighborhood. And I need not be afflicted with cerebral palsy to know that. I haven’t seen Angela’s Ashes yet, but I have this sneaking suspicion that I’ll see my mother onscreen. Beats me, sometimes I fancy I was named after Michael Collins.

This uncanny affinity with the Irish might compel me one of these days to go on a séance, lapse into a trance or trick myself into regression, and find out what sort of Irish I was in my previous life. Who knows I could be one of those pot-bellied rascals in a tavern. Or, God forbid, a patchy-furred rat scurrying through the sewers of Dublin after getting a kick from one of those drunkards.

There’s also this Irish legend I treasure, wherefrom I draw inspiration in my personal exploration as a poet attempting to define my creative identity.

Once upon a time, the poets of Ireland gathered to see if they could recall together the old epic of the Tain. Of the poem’s entirety, it was known that not one of them remembered. Each of them knew only fragments of it, and so they deemed it their duty to reclaim the epic’s missing parts. In a ritual of remembrance, one of the young poets visited the tomb of the old hero Fergus and invoked his spirit. Finally, Fergus replied to the young poet’s chant, reciting the epic for three days until the young poet remembered it by heart. When the young lad later joined the gathering of poets, he succeeded at last in providing the missing lines, and the epic was finally completed.

In that gathering, I would like to believe, the waiting game of piecing together the epic’s missing parts must have been unbearable without them killing time offering each other a toast of wine until the epic of the Tain sprang forth like a genie out of the bottle.I would like to believe that it was the spirit of fellowship, spurred by the shared grace of the “tagay” that propelled myth and memory to reel on.

The Spirit of Tradition

The young poet’s role in the Irish lore offers a valuable lesson to an apprentice in Cebuano literature like me.

For one striving to ground my creative identity in a politically marginalized language, the effort is already fraught with a two-pronged challenge. My generation of Cebuano poets is not only tasked with every writer’s pursuit in finding an authentic voice; there is also the struggle to stand up on an ancestral ground already swamped with the encroachment of influences from the English and Tagalog languages as well as the inroads of hypertext.

For one still groping my way in a literature that is geographically/culturally off-center, the epic task of reclaiming a creative clearing is a futile effort without a stable foothold on the terra firma of tradition where language is rooted.

My generation can’t do the journey alone. Without the light from the torch of tradition, we can’t go on. Without the voices of ancestry that embodies the spirit of myth and memory, we can never hear the sound of our own.

Truly, my creative identity entails a necessity to forge links with the sensibilities of the past, to nourish myself in the spirit of fellowship with the carriers of tradition. Yes, like what the young poet in the Irish legend did in the company of older poets.

Spirit of the Glass

I was 23-years old when I wrote and published my first Cebuano poem (“Balibaran Ko Ikaw Sa Balak”), and that sufficed enough as my password of sorts to a national writers’ congress. Earlier, that poem became a finalist in a poetry writing contest co-sponsored by Cebu’s top newspaper Sun.Star Daily and the Doña Modesta Gaisano Foundation. I was the youngest finalist, and those bottles of beer crowding the tables at the writers’ congress did not leave me inebriated as much as the ecstasy of knowing that the chairperson of the board of judges, Dr. Erlinda K. Alburo, rated my first Cebuano poem with the same grade as the piece of the eventual winner Melito Baclay whose Cebuano works Dr. Resil Mojares deems “world-class.”

Come to think of it, the poem’s last two lines— “… Pagkalapad sa gilapdon/ Sa atong pagpadulong.”— proved to be prophetic in my creative venture. By then, I had also just started to write in earnest English poems (for which I received a fellowship grant to the 1994 National Summer Writers Workshop in Dumagute.) And if not for the impetus of inspiration out of my first Cebuano poem, my excursion into English poetry could have sidetracked my creative foray away from my ancestral terrain.

Indeed, that balak paved the way for Dr. Alburo to invite me as participant/observer to the 1994 National Writers Congress held at the Ecotech Center in Lahug, Cebu City. I would say that the banner trumpeting the theme of the congress— “Toward a National Literature”— marked the crossroads in my aesthetic journey as a Cebuano poet.At hindsight, I would say that it was in that gathering where I sort of stumbled into the idea of “a writer’s sensibility and responsibility.” No, I did not get that from the papers presented by the country’s literary celebrities. I was too starstruck to care about their speeches; all I really wanted was to gawk and see that even literary gods can look squirmy at the podium.If the congress compelled me with an awareness of regional writing as a vital component of national literature, it was because I couldn’t say “no” when two of the Cebuano poets I met earlier at the awarding ceremony of the Cebuano poetry writing contest— Ernesto Lariosa and Pantaleon Auman— asked me to join them in a post-congress powwow with a rowdy bunch of Bisdaks (Bisayang daku or hugely Visayan) over tuba (fermented coco wine) and Tanduay.

Tasked to be the “tigtagay,” I passed the glass around in awe and amusement as the members of BATHALAD (Bathalan-ong Halad sa Dagang, or Divine Gift of the Quill)— regarded as the largest group of Cebuano writers in the country— reeled me over in a binge of Cebuano songs, impromptu poetic jousts, and tall tales, sousing me up with its undercurrents of folk wisdom and wisecracks.

It was there that I heard Temistokles Adlawan, a recent recipient of the Gawad Balagtas for Cebuano writing given by UMPIL (Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas) who waxed whimsical about his travails as a tricycle driver. With his jaunty spontaneity, with his rambling and rollicking talk, there was no mistaking how the rigors of the road became detours en route to the fury of his poetry. And I owed it to him that I weaned myself from the notion that polishing the creative craft comes only with white-collared high-mindedness. Breezy does it, as far as Tem is concerned about poetics. Only this way would the words bubble over with the piquant spirit of Kondansoy— a native ditty half-remembered from my childhood— dripping from Tem’s tongue: Kondansoy, inom tuba laloy/ Dili ako inom tuba pait aslum

And why should I care about Li Po romancing the moon at the Yellow River when there’s Pantaleon Auman? With a glass of Tanduay in his hand, Auman was no less ardent: “Bulan, pagkatahum mo/ Sama ka sa maanyag nga bulak nga akong gimahal..” What damsel in the hills of Agsungot wouldn’t swoon with that serenade?

Nevermore would young writers in Cebuano bother about the ravenous fascination on Edgar Allan Poe if they only heard Ernesto Lariosa. A big mole nestling on his upper lip, he hushed us down with the roar of his voice and his gestures so robust. Do you know how Sitio Panadtaran in his hometown in San Fernando got its name? If not, earnestly would Ernie narrate the legend of Juan Diyong, a farmer who spurred the folks into a relentless rampage against invaders in the olden times. With such energy, too, did he keep us wide awake, knocking the bottles off our table at Bayanihan beerhouse while stressing the prerequisite of the 4 S in writing poetry (Sound, Story, and Social Sense). And because the bored waitresses wouldn’t care a whit about the gist of his prize winning essay on Cebuano poetry, his baritone would be tender enough with “Patayng’ Buhi” dedicated to them.

It’s been a long while since I served as “tigtagay” in that Bisdak gathering, but the spirit of the glass has lived on from the camaraderie of BATHALAD writers to my generation’s group of Cebuano writers called Tarantula (Januar Yap, Corazon Almerino, Adonis Durado, John Biton, Jeremiah Bondoc, Josua Cabrera, Ronald Villavelez, Greg Fernandez, Delora Sales, Noel Rama, Dindin Villarino, Ulysses Aparece, and yours truly)

The way you are now is the way we were, or so Ernie told me as he reckoned the poetry group in late 60s called ALVICALARIVI (after the first two letters in the family name of its members: Melquiadito Allego, Urias Almagro, Romeo Virao, Sozimo Cabunal, Ernesto Lariosa, Edfer Rigodon and Antonio Villavito). It is with a sense of déjà vu, after all, that Ernie and company remember how it was when the pre-war Cebuano literary stalwarts like Marcel Navarra, Laurean Unabia and Diosdado Alesna came to ALVICALARIVI’s drinking table, impressing upon them the sobering task of perpetuating the tradition of Cebuano writing.

Replete with discussions (literary and otherwise) and poetry reading, the “tagay” has spawned another round of convocations. At the annual writers’ get-together at the Faigao Memorial Writers Workshop at the Retreat House of the University of San Carlos or inside the erstwhile literary café called Book-o-Bar, or wherever it is that we gather with the brew and verses of our affinities, be it in the honkytonk benches at Planet K (an epithet for Kamagayan, Cebu’s red-light district) or at the demolished Broadway along Osmeña Blvd., the ritual of the “tagay” can’t die. As it never did during the 70s and 80s when ALVICALARIVI evolved and became Bathalad, its members reeling in some vernacular writers from LUDABI (Lubas sa Dagang Bisaya) inside the old State Fair Restaurant or by the watch-repair booth of Bisaya novelist Fidel Magusara and poet Ramon Arong’s candy and cigarette stall at the sidewalk along Colon, the country’s oldest street.

I would say the drunken reveries of Ernie et al in the company of our new batch of writers in Cebuano has not been for naught. And I know they would drink to this assertion. For instance, in The Poem and the World, a poetry anthology published by the Washington Press of the University of Seattle, more than half of the featured Cebuano poems came from young poets. And I would say that my generation of Cebuano poets have since earned their dues and deserved their seats around the drinking table after winning in the local poetry tilts.Sorry if I sound a bit tipsy. But I know the BATHALAD writers and the ancestral voices that passed through them are pleased as punch, seeing we don’t cower at the table of tradition as they pass on the torch, so to speak, to us. Yes, along with the glass.